De waarheid over consequent zijn

 

Consequent zijn. Het lijkt bijna de heilige graal van de opvoeding en het wordt ouders regelmatig ingeprent dat ze consequent moeten zijn. Maar wat is het precies en is het nu echt zó belangrijk?

Consequent zijn heeft alles te maken met regels. Je bent consequent als je vasthoudt aan de regels die je stelt en ze altijd, zonder uitzondering, in alle gevallen hetzelfde toepast. Als je hebt gedreigd met en straf en deze vervolgens ook uitvoert als je kind de regel overtreedt. Dat is zo’n beetje de gangbare opvatting over consequent zijn.

Waarom en wanneer consequent zijn belangrijk is

Het is, als het gaat om consequent zijn goed om te snappen wat het nut van regels is. Kort gezegd komt het erop neer dat regels een kind helpen de wereld te begrijpen en dienen ze niet om hem te beperken of om zijn gedrag te ‘trainen’ om aan sociale normen te voldoen.

Consequent zijn en regels zijn daarom vooral belangrijk voor heel jonge kinderen, die nog niet goed uit de voeten kunnen met de complixiteit van de wereld met al haar uitzonderingen en nuances. Naarmate een kind ouder wordt, is het steeds beter in staat om de algemenere ideeën áchter een regel te snappen, zelf zijn eigen gedrag te reguleren en zich in te leven in anderen. De noodzaak om regels te hebben en consequent te handelen wordt dan steeds kleiner.

Om een jong kind een gevoel van veiligheid te bieden is het goed om behoorlijk voorspelbaar te zijn. Maar dat betekent niet dat je krampachtig en honderd procent consequent moet zijn. Als je een ruime meerderheid in een soortgelijke situatie min of meer hetzelfde reageert is dat voldoende. Als jij tien keer een bord vastpakt in een restaurant en je brandt daarbij zeven keer je vingers omdat het bord heet is, dan ben je voortaan heus wel voorzichtig bij het vastpakken van een bord in een restaurant.

Regels kunnen heel benauwend gaan worden en de ontwikkeling remmen als je er strikt aan blijft vasthouden terwijl je kind ouder wordt. (Dit gebeurt vaak bij mensen die geloven dat een kind beperkt of gecorrigeerd moet worden en dat regels dáárvoor dienen.) Bovendien is het leven zelf ook niet altijd consequent en daar moet een kind ook mee leren omgaan. Als je altijd maar consequent zou reageren en je kind daar volledig aan gewend raakt, levert dat een enorme schok op als je kind de echte wereld betreedt.

Je bent geen consequent wezen

Jezelf de taak opleggen om altijd consequent te zijn zorgt voor veel krampachtigheid en stress en garandeert teleurstellingen en zelfverwijt. Je bent namelijk een mens. En mensen zijn zo veranderlijk als het weer. Allerlei omstandigheden kunnen ervoor zorgen dat je anders reageert dan ‘normaal’. Je zou zelfs kunnen zeggen dat er geen ‘normaal’ ís, omdat je gedrag (veel meer dan de meeste mensen beseffen), wordt beïnvloed door je omgeving, de context. Door wat eraan vooraf ging. Door een emotie, stemming of behoefte van dat moment. Door je energieniveau, etc. etc. Je bent simpelweg geen consequent wezen.

Het is daarom onnatuurlijk om altijd hetzelfde te reageren. Je zou een soort robot zijn. Volledig beheerst, zonder spontaniteit. Je kunt er beter voor zorgen om zoveel mogelijk ontspannen en in balans te zijn, op je gemak met jezelf. Om jezelf grondig te kennen, je ideeën over jezelf en opvoeden te onderzoeken en de niet-kloppende te laten vallen en oude pijn te helen. Dan is je authentieke reactie namelijk veel en veel vaker de ‘juiste’ reactie. Inlevend en sensitief. De context in beschouwing nemend. Met oog voor de behoeften van je kind en zijn belangen op langere termijn. Daar heeft je kind veel meer aan.

Vooral consistent zijn

Daarnaast wordt er in dit verband vaak iets minstens even belangrijkers over het hoofd gezien. Namelijk dat je eigen gedrag klopt met wat je je kind probeert te leren. Dus dat je niet boos schreeuwt dat hij lief moet zijn. Hem niet gestrest toesnauwt dat hij eens rustig moet doen. Dat je geen machtsmiddelen, zoals straf inzet om je kind te leren dat hij niet dominant moet zijn naar zijn vriendjes. Dat je niet zegt dat je van je kind houdt terwijl je hem regelmatig afwijst. Enzovoorts.

M.a.w. dat je eigen gedrag in lijn ligt met wat je je kind wil leren. Dat je voor jezelf geen uitzonderingen maakt voor regels die je voor je kind belangrijk vindt. Dat je niet met twee maten meet; één voor jezelf en één (een strengere) voor je kind. Want het is natuurlijk ontzettend verwarrend als je woorden iets anders zeggen dan je daden. En je kunt erop rekenen dat je kind minstens evenveel leert van je daden als van je woorden.

Een kind is een soort “gedragskopieermachine”. Op latere leeftijd kan je kind je ook als onrechtvaardig en hypocriet gaan zien en niet meer zoveel van je aannemen, als je eigen gedrag niet consistent is met wat je zegt. En dat is dan eigenlijk ook wel een beetje terecht.

Hou dus niet te sterk vast aan consequent zijn, alsof dat dé manier is om problemen te voorkomen. Het is niet zo belangrijk als sommige mensen je willen laten geloven. Het kan, als je er te strikt mee omgaat, zelfs problemen veroorzaken.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *