Wat is opvoeden eigenlijk?

Wat is opvoeden?

 

Voor de meeste mensen is opvoeden een poging om het gedrag van een kind te corrigeren als het zich niet aan ‘de regels’ houdt. Om het te laten voldoen aan de normen van zijn ouders (die meestal min of meer hetzelfde zijn als de cultuur waarin ze leven). En dit gebeurt vrijwel altijd door middel van straffen en/of belonen.

Opvoeden is in deze visie bedoeld om het kind te laten conformeren. Voor mij is dat geen opvoeding, maar gedragstraining. Als je opvoeden ziet als ‘ingrijpen als het fout dreigt te gaan’, dan maak je er bovendien een onnodige strijd van.

Opvoeden is voor veel mensen ook iets dat je doet met het oog op de toekomst. Je voedt op om ervoor te zorgen dat je kind in de toekomst sociaal wordt, beschaafd, succesvol, gelukkig, etc. En geen crimineel wordt, niet verwend wordt, enzovoorts.

Opvoeden is veel eenvoudiger

Opvoeden is eigenlijk niets meer en ook niets minder dan zorgen voor de behoeften van je kind. De behoeften waar hij zelf nog niet voor kan zorgen. Van moment tot moment.

Dat is alles. De hele toekomst is helemaal niet belangrijk bij het opvoeden. Het gaat helemaal over het nu. Wat heeft je kind NU nodig? Soms zijn dat duidelijke grenzen. Soms is dat een verbod. Maar een kind heeft altijd acceptatie, liefde en begrip nodig. Een kind heeft altijd gevoelige, aandachtige volwassenen nodig. En een kind heeft altijd een veilige band nodig.

Opvoeden gaat dus helemaal niet over het corrigeren van gedrag. Gedrag is alleen belangrijk als signaal van wat een kind al heeft geleerd en wat het nog moet leren. Zolang een kind nog niet voldoende inzicht heeft in zichzelf en anderen is hij eigenlijk ook nog niet verantwoordelijk voor zijn gedrag.

Opvoeden om níet te conformeren

Voor mij heeft opvoeden dus ook niets met conformeren te maken. Integendeel. Opvoeding zou een kind moeten helpen om zich níet te conformeren. Wat niet betekent dat je een kind helemaal vrij moet laten en altijd moet laten doen waar hij zin in heeft, zonder oog voor anderen of zijn omgeving. Dat is ook geen opvoeding. Dat is verwaarlozing.

Opvoeden is een kind helpen zichzelf (en zijn geest/brein) te leren kennen en snappen en te leren zich in anderen in te leven en zorgzaam te zijn. Zo gevoelig mogelijk te zijn. Aanpassing aan andere mensen (en, vooruit, aan de normen) gebeurt dan niet uit conformisme, maar vanuit inzicht en begrip. Vanuit gevoel voor situaties en je medemensen. En dat bereik je niet door straffen en belonen. Dat levert misschien wel ‘goed’ gedrag op, maar dat is aangeleerd, mechanisch. Straf en beloning maakt een kind onnodig ongevoelig.

Jezelf ‘ont-opvoeden’

Zo’n opvoeding vraagt van de opvoeder veel geduld, gevoeligheid en inzicht in zichzelf. Inzicht in jezelf krijg je alleen door vragen te gaan stellen over alles wat je normaal of vanzelfsprekend vindt. Zekerheden te betwijfelen. Je eigen ideeën en opvatting grondig en kritisch te onderzoeken. En ook, of misschien zelfs vooral, door je eigen gedrag onder de loep te nemen. Wat je doet zegt vaak namelijk veel meer over hoe je in elkaar steekt dan wat je denkt. Het kan in het begin erg onzeker voelen om op deze, heel andere manier op te voeden, maar het is (als je doorzet) zeker de moeite waard. Voor zowel je kind als voor jezelf.